![](/wp-content/uploads/2023/08/Web1921-6.jpg)
9. Rzeczowe aktywa trwałe
ZASADY RACHUNKOWOŚCI
Rzeczowe aktywa trwałe
Przez rzeczowe aktywa trwałe rozumie się aktywa:
- które są utrzymywane w celu wykorzystania ich w procesie produkcyjnym lub przy dostawach towarów i świadczeniu usług, w celu oddania do używania innym podmiotom na podstawie umowy najmu lub w celach administracyjnych oraz
- którym towarzyszy oczekiwanie, iż będą wykorzystywane przez czas dłuższy niż jeden rok.
Rzeczowe aktywa trwałe wyceniane są według wartości netto tzn. wartości początkowej (lub po koszcie zakładanym dla środków trwałych używanych przed dniem przejścia na MSSF) pomniejszonej o umorzenie oraz odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości. Wartość początkowa rzeczowych aktywów trwałych obejmuje ich cenę zakupu powiększoną o wszystkie koszty bezpośrednio związane z zakupem i przystosowaniem składnika majątku do stanu zdatnego do używania. W skład kosztu wchodzi również przewidywany koszt demontażu rzeczowych aktywów trwałych, usunięcia i przywrócenia do stanu pierwotnego miejsca, w którym dany składnik aktywów się znajduje, którego obowiązek poniesienia powstaje w chwili instalacji składnika aktywów lub jego używania dla celów innych niż produkcja zapasów. Na dzień nabycia lub wytworzenia składnika rzeczowych aktywów trwałych Grupa identyfikuje i wyodrębnia wszystkie części składowe wchodzące w skład danego składnika aktywów, istotne w porównaniu z ceną nabycia, kosztem wytworzenia lub kosztem zakładanym całej pozycji, i amortyzuje osobno każdą taką cześć. Grupa ujmuje również jako element składnika rzeczowych aktywów trwałych koszty remontów kapitalnych i okresowych przeglądów, które spełniają definicje komponentu.
Podstawę naliczania odpisów amortyzacyjnych stanowi cena nabycia/koszt wytworzenia składnika rzeczowych aktywów trwałych pomniejszona o jego wartość rezydualną. Rozpoczęcie amortyzacji następuje, gdy składnik jest dostępny do użytkowania. Amortyzacja rzeczowych aktywów trwałych następuje na podstawie planu amortyzacji określającego przewidywany okres użytkowania składnika rzeczowych aktywów trwałych. Zastosowana metoda amortyzacji odzwierciedla tryb konsumowania przez Grupę korzyści ekonomicznych ze składnika aktywów. Remonty kapitalne i przeglądy okresowe stanowiące komponent składnika rzeczowych aktywów trwałych amortyzuje się przez okres od miesiąca następującego po zakończeniu remontu/przeglądu do miesiąca rozpoczęcia następnego remontu/przeglądu.
Metoda amortyzacji, stawka amortyzacyjna oraz wartość rezydualna rzeczowych aktywów trwałych podlegają corocznej weryfikacji. Wszelkie zmiany wynikające z przeprowadzonej weryfikacji ujmuje się jako zmianę szacunków, a ewentualna korekta odpisów amortyzacyjnych dokonywana jest w roku, w którym dokonano weryfikacji oraz w okresach następnych.
Inwestycje rozpoczęte dotyczą rzeczowych aktywów trwałych będących w toku budowy lub montażu i są wykazywane według cen nabycia lub kosztu wytworzenia, pomniejszonych o ewentualne odpisy z tytułu utraty wartości. Rzeczowe aktywa trwałe w budowie nie podlegają amortyzacji do czasu zakończenia budowy i przekazania składnika rzeczowych aktywów trwałych do używania.
Koszty finansowania zewnętrznego
Koszty finansowania zewnętrznego są to odsetki oraz inne koszty ponoszone przez Grupę w związku z pożyczeniem środków finansowych. Koszty finansowania zewnętrznego, które można bezpośrednio przyporządkować nabyciu, budowie lub wytworzeniu dostosowywanego składnika aktywów, aktywuje się jako część ceny nabycia lub kosztu wytworzenia tego składnika aktywów. Inne koszty finansowania zewnętrznego ujmowane są jako koszty okresu. W przypadku różnic kursowych powstających w związku z pożyczkami i kredytami w walucie obcej Grupa kapitalizuje je do wysokości, w jakim są uznawane za korektę kosztów odsetek.
Utrata wartości niefinansowych aktywów trwałych
Na każdy dzień sprawozdawczy Grupa ocenia, czy istnieją jakiekolwiek przesłanki wskazujące na to, że mogła nastąpić utrata wartości któregoś ze składników niefinansowych aktywów trwałych. W razie stwierdzenia, że przesłanki takie zachodzą, lub w razie konieczności przeprowadzenia corocznego testu sprawdzającego, czy nastąpiła utrata wartości Grupa dokonuje oszacowania wartości odzyskiwalnej danego składnika aktywów lub ośrodka wypracowującego środki pieniężne, do którego dany składnik aktywów należy.
Wartość odzyskiwalna składnika aktywów lub ośrodka wypracowującego środki pieniężne odpowiada wartości godziwej pomniejszonej o koszty sprzedaży tego składnika aktywów lub odpowiednio ośrodka wypracowującego środki pieniężne, lub jego wartości użytkowej, zależnie od tego, która z nich jest wyższa. Wartość odzyskiwalną ustala się dla poszczególnych aktywów, chyba że dany składnik aktywów nie generuje samodzielnie wpływów pieniężnych, które w większości są niezależne od tych, które są generowane przez inne aktywa lub grupy aktywów. Jeśli wartość księgowa składnika aktywów jest wyższa niż jego wartość odzyskiwalna, ma miejsce utrata wartości i dokonuje się wówczas odpisu do ustalonej wartości odzyskiwalnej. Przy szacowaniu wartości użytkowej prognozowane przepływy pieniężne są dyskontowane do ich wartości bieżącej przy zastosowaniu stopy dyskontowej przed uwzględnieniem skutków opodatkowania, która odzwierciedla bieżące rynkowe oszacowanie wartości pieniądza w czasie oraz ryzyko typowe dla danego składnika aktywów. Odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości składników majątkowych używanych w działalności kontynuowanej ujmuje się w tych kategoriach kosztów, które odpowiadają funkcji składnika aktywów, w przypadku którego stwierdzono utratę wartości.
Koszty usuwania nadkładu
W przypadku spełnienia warunków zapisanych w interpretacji KIMSF 20 kopalnie ujmują również jako składnik rzeczowych aktywów trwałych tzw. aktywo z tytułu usuwania nadkładu, czyli ponoszone na etapie produkcji koszty usuwania nadkładu. Wartość składnika aktywa z tytułu zdejmowania nadkładu na etapie produkcji ustalana jest na podstawie modelu uwzględniającego m.in. szacowaną wartość ogólnego wskaźnika N-W (stosunek ilości nadkładu do węgla) oraz rzeczywistego rocznego wskaźnika N-W. Wskaźnik ten obliczany jest jako stosunek pozostałej do usunięcia ilości nadkładu do pozostałych do wydobycia zasobów węgla począwszy od daty zastosowania interpretacji KIMSF 20 do końca eksploatacji węgla z danego komponentu złoża. Wskaźnik ten ustalany jest na podstawie najlepszej wiedzy służb technicznych kopalni na koniec każdego roku obrotowego i może ulegać zmianom w przypadku pozyskiwania w miarę postępu prac eksploatacyjnych nowych informacji w zakresie wielkości eksploatowanego złoża oraz sposobu jego zalegania.
Składnik aktywów z tytułu usuwania nadkładu jest systematycznie amortyzowany z zastosowaniem metody naturalnej opartej na ilości wydobytego węgla z danego komponentu złoża.
Wycena składnika aktywów z tytułu usuwania nadkładu na etapie produkcji
Wartość składnika aktywów z tytułu zdejmowania nadkładu na etapie produkcji ustalana jest na podstawie modelu uwzględniającego m.in. szacowaną wartość ogólnego wskaźnika N:W.
Koszty rekultywacji wyrobisk końcowych kopalni odkrywkowych
Kopalnie odkrywkowe działające w Grupie Kapitałowej PGE ujmują w wartości środków trwałych szacowane koszty rekultywacji wyrobisk końcowych przypadające na wydobyty nadkład, w proporcji odpowiadającej stosunkowi objętości odkrywki przypadającej na nadkład na dzień sprawozdawczy do planowanej objętości odkrywki przypadającej na nadkład na zakończenie okresu eksploatacji.
Składnik aktywów z tytułu kosztów rekultywacji jest systematycznie amortyzowany z zastosowaniem metody naturalnej opartej na ilości wydobytego węgla z danej odkrywki.
Rzeczowe aktywa trwałe objęte leasingiem operacyjnym
Grupa klasyfikuje każdy ze swoich leasingów jako leasing finansowy lub leasing operacyjny. Leasing jest klasyfikowany jako leasing finansowy, jeżeli następuje przeniesienie zasadniczo całego ryzyka i pożytków wynikających z posiadania bazowego składnika aktywów na leasingobiorcę. Wszystkie pozostałe rodzaje leasingu są traktowane jako leasing operacyjny.
Aktywa oddane w leasing operacyjny prezentuje się w sprawozdaniu z sytuacji finansowej zgodnie z charakterem tych aktywów.
Jednostka, jako leasingodawca dzieli każdą klasę rzeczowych aktywów trwałych na aktywa objęte leasingiem operacyjnym i na aktywa nieobjęte leasingiem operacyjnym.
Przyjęte okresy użytkowania dla poszczególnych grup rzeczowych aktywów trwałych
(w mln PLN) | ||
---|---|---|
Grupa rodzajowa | Średni pozostały okres amortyzacji w latach | Najczęściej stosowane całkowite okresy amortyzacji w latach |
Budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej | 17 | 20 – 60 |
Maszyny i urządzenia techniczne | 13 | 2 – 40 |
Środki transportu | 5 | 4 – 15 |
Inne rzeczowe aktywa trwałe | 7 | 3 – 10 |
(w mln PLN) | Stan na dzień 31 grudnia 2022 |
Stan na dzień 31 grudnia 2021 dane przekształcone |
---|---|---|
Grunty | 200 | 199 |
Budynki i budowle | 26.506 | 26.060 |
Urządzenia techniczne | 29.138 | 28.902 |
Środki transportu | 333 | 351 |
Inne rzeczowe aktywa trwałe | 1.541 | 2.314 |
RAT w budowie | 6.670 | 3.299 |
WARTOŚĆ NETTO RZECZOWYCH AKTYWÓW TRWAŁYCH |
64.388 | 61.125 |
Zmiany stanu rzeczowych aktywów trwałych według grup rodzajowych
(w mln PLN) | Grunty | Budynki i budowle | Urządzenia techniczne | Środki transportu | Inne RAT | RAT w budowie | Razem |
---|---|---|---|---|---|---|---|
WARTOŚĆ KSIĘGOWA BRUTTO | |||||||
NA DZIEŃ 1 STYCZNIA 2022 | 234 | 48.018 | 64.066 | 940 | 9.104 | 3.478 | 125.840 |
Nakłady inwestycyjne | – | – | 1 | 1 | – | 6.911 | 6.913 |
Rozliczenie RAT w budowie | 8 | 1.576 | 1.916 | 48 | 25 | (3.573) | – |
Likwidacja, sprzedaż | (3) | (306) | (381) | (20) | (9) | – | (719) |
Zmiana składu GK | (4) | 195 | 693 | (5) | (8) | 38 | 909 |
Efekt zmiany założeń do rezerwy rekultywacyjnej | 1 | 18 | 16 | – | (579) | – | (544) |
Darowizny i nieodpłatne przekazania | – | 126 | 6 | – | – | – | 132 |
Pozostałe | (1) | (3) | (14) | – | – | (3) | (21) |
NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2022 | 235 | 49.624 | 66.303 | 964 | 8.533 | 6.851 | 132.510 |
UMORZENIE ORAZ ODPISY AKTUALIZUJĄCE | |||||||
NA DZIEŃ 1 STYCZNIA 2022 | 35 | 21.958 | 35.164 | 589 | 6.790 | 179 | 64.715 |
Amortyzacja i wartość netto likwidacji ujętych w kosztach rodzajowych | 2 | 1.567 | 2.294 | 63 | 221 | 3 | 4.150 |
Odpisy aktualizujące | – | (12) | 99 | – | 1 | 5 | 93 |
Likwidacja, sprzedaż | – | (301) | (372) | (16) | (8) | – | (697) |
Sprzedaż spółek zależnych | (2) | (87) | (16) | (2) | (10) | – | (117) |
Pozostałe | – | (7) | (4) | (3) | (2) | (6) | (22) |
NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2022 | 35 | 23.118 | 37.165 | 631 | 6.992 | 181 | 68.122 |
WARTOŚĆ NETTO NA 31 GRUDNIA 2022 | 200 | 26.506 | 29.138 | 333 | 1.541 | 6.670 | 64.388 |
(w mln PLN) |
|||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|
dane przekształcone | Grunty | Budynki i budowle | Urządzenia techniczne | Środki transportu | Inne RAT | RAT w budowie | Razem |
WARTOŚĆ KSIĘGOWA BRUTTO | |||||||
NA DZIEŃ 1 STYCZNIA 2021 | 260 | 45.547 | 59.302 | 927 | 9.843 | 7.271 | 123.150 |
Nakłady inwestycyjne | – | – | 5 | 2 | – | 4.573 | 4.580 |
Rozliczenie RAT w budowie | 5 | 2.705 | 5.124 | 40 | 23 | (7.897) | – |
Likwidacja, sprzedaż | (1) | (168) | (411) | (21) | (9) | (2) | (612) |
Sprzedaż spółek zależnych | (29) | (6) | (3) | – | (2) | (412) | (452) |
Efekt zmiany założeń do rezerwy rekultywacyjnej | (1) | (31) | (35) | – | (749) | – | (816) |
Przemieszczenia między grupami | – | (93) | 95 | – | – | (2) | – |
Utrata kontroli w jednostkach współkontrolowanych | – | – | – | – | – | (50) | (50) |
Pozostałe | – | 64 | (11) | (8) | (2) | (3) | 40 |
NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2021 | 234 | 48.018 | 64.066 | 940 | 9.104 | 3.478 | 125.840 |
UMORZENIE ORAZ ODPISY AKTUALIZUJĄCE | |||||||
NA DZIEŃ 1 STYCZNIA 2021 | 33 | 20.700 | 33.024 | 551 | 6.493 | 360 | 61.161 |
Amortyzacja i wartość netto likwidacji ujętych w kosztach rodzajowych | 3 | 1.504 | 2.179 | 63 | 302 | 13 | 4.064 |
Odpisy aktualizujące | – | (25) | 358 | – | 4 | (150) | 187 |
Likwidacja, sprzedaż | – | (159) | (407) | (19) | (9) | – | (594) |
Sprzedaż spółek zależnych | – | (5) | (2) | – | (1) | (37) | (45) |
Przemieszczenia między grupami | – | (41) | 41 | – | – | – | – |
Pozostałe | (1) | (16) | (29) | (6) | 1 | (7) | (58) |
NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2021 | 35 | 21.958 | 35.164 | 589 | 6.790 | 179 | 64.715 |
WARTOŚĆ NETTO NA 31 GRUDNIA 2021 | 199 | 26.060 | 28.902 | 351 | 2.314 | 3.299 | 61.125 |
Istotne zwiększenia i zmniejszenia rzeczowych aktywów trwałych
W 2022 roku największe nakłady inwestycyjne poniesione zostały przez segment Dystrybucja (2.576 mln PLN), segment Działalność Pozostała (2.202 mln PLN) oraz segment Ciepłownictwo (1.140 mln PLN). Główne pozycje nakładów stanowiły: przyłączenie nowych odbiorców do sieci dystrybucyjnej (1.097 mln PLN) oraz Program Kablowania (503 mln PLN). Nakłady w segmencie Działalność Pozostała poniesione zostały przede wszystkim na budowę bloków gazowo – parowych w PGE Gryfino 2050 (2.110 mln PLN). W segmencie Ciepłownictwo największe nakłady zostały poniesione na budowę nowej elektrociepłowni EC Czechnica (393 mln PLN).
W okresie porównawczym największe nakłady inwestycyjne poniesione zostały przez segment Energetyka Konwencjonalna (1.759 mln PLN), segment Dystrybucja (1.358 mln PLN). Główne pozycje nakładów stanowiły: budowa bloku nr 7 w Elektrowni Turów (587 mln PLN). Nakłady poniesione na przyłączenie nowych odbiorców do sieci dystrybucyjnej poniesione przez segment Dystrybucja wyniosły 626 mln PLN.
W bieżącym okresie Grupa zakupiła udziały w spółkach posiadających farmy wiatrowe. Nabycie zostało opisane w nocie 1.4 niniejszego skonsolidowanego sprawozdania finansowego. W wyniku tej transakcji wartość netto rzeczowych aktywów trwałych oraz prawa do użytkowania aktywów wzrosła o 1.134 mln PLN.
W okresie porównawczym Grupa sprzedała udziały PGE EJ1 sp. z o.o. W wyniku tej transakcji wartość netto rzeczowych aktywów trwałych, wartości niematerialnych oraz prawa do użytkowania aktywów zmniejszyła się o 415 mln PLN.
Koszty finansowania zewnętrznego
W ciągu roku zakończonego dnia 31 grudnia 2022 roku Grupa Kapitałowa PGE ujęła w rzeczowych aktywach trwałych koszty finansowania zewnętrznego w wysokości około 71 mln PLN (40 mln PLN w okresie porównawczym). Średnia stopa kapitalizacji kosztów finansowania zewnętrznego w roku zakończonym dnia 31 grudnia 2022 roku wyniosła 18% (22% w okresie porównawczym).
Aktywowane koszty udostępnienia złoża
W bieżącym okresie, zgodnie z wymogami KIMSF 20, nie zostały aktywowane poniesione wydatki na usuwanie nadkładu na etapie produkcji. W bieżącym okresie sprawozdawczym, w koszty została odniesiona amortyzacja aktywowanych wydatków w wysokości 154 mln PLN (147 mln w okresie porównawczym). Aktywowane koszty udostępnienia złoża są prezentowane w pozycji „inne rzeczowe aktywa trwałe”.
Aktywowanie zmian wyceny rezerwy rekultywacyjnej
Grupa Kapitałowa PGE ujmuje w wartości rzeczowych aktywów zmiany wartości rezerwy rekultywacyjnej przypisanej do nadkładu, rezerwy na rekultywację terenów po farmach wiatrowych i rezerwy na likwidację rzeczowych aktywów trwałych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2022 roku wartość netto aktywowanej części rezerw rekultywacyjnych (po uwzględnieniu odpisu aktualizującego i amortyzacji) wyniosła 239 mln PLN (w tym rezerwa na rekultywację wyrobisk końcowych 113 mln PLN). W okresie porównawczym wartość netto aktywowanej części rezerw rekultywacyjnych wyniosła 827 mln PLN (w tym rezerwa na rekultywację wyrobisk końcowych 730 mln PLN).
Okresy amortyzacji rzeczowych aktywów trwałych
Wysokość stawek odpisów amortyzacyjnych jest ustalana na podstawie przewidywanego okresu ekonomicznego użytkowania danego składnika rzeczowych aktywów trwałych oraz szacunków dotyczących wartości rezydualnej. Kapitalizowane remonty generalne są amortyzowane w okresie pozostałym do przewidywanego rozpoczęcia kolejnego remontu generalnego.
Okresy ekonomicznego użytkowania są weryfikowane przynajmniej raz w ciągu roku obrotowego. Stosowane okresy amortyzacji zostały przedstawione w notach 9, 11 oraz 12.
Przeprowadzona w 2022 roku weryfikacja okresów ekonomicznej użyteczności rzeczowych aktywów trwałych wpłynęła na zmniejszenie kosztów amortyzacji 2022 roku w łącznej kwocie około 58 mln PLN.
Rzeczowe aktywa trwałe objęte leasingiem operacyjnym
Poniższa tabela prezentuje zmiany stanu rzeczowych aktywów trwałych objętych leasingiem operacyjnym w podziale na klasy bazowego składnika aktywów.
(w mln PLN) | Grunty | Budynki i budowle | Urządzenia techniczne | Inne RAT | Razem |
---|---|---|---|---|---|
WARTOŚĆ KSIĘGOWA BRUTTO | |||||
NA DZIEŃ 1 STYCZNIA 2022 | 26 | 70 | 8 | 1 | 105 |
Sprzedaż | – | (2) | – | – | (2) |
Pozostałe | (1) | 4 | – | – | 3 |
NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2022 | 25 | 72 | 8 | 1 | 106 |
UMORZENIE ORAZ ODPISY AKTUALIZUJĄCE | |||||
NA DZIEŃ 1 STYCZNIA 2022 | 3 | 39 | 7 | – | 49 |
Amortyzacja i wartość netto likwidacji ujętych w kosztach rodzajowych | – | 2 | – | – | 2 |
Sprzedaż | – | (2) | – | – | (2) |
Pozostałe | (1) | – | – | 1 | – |
NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2022 | 2 | 39 | 7 | 1 | 49 |
WARTOŚĆ NETTO NA 31 GRUDNIA 2022 | 23 | 33 | 1 | – | 57 |
(w mln PLN) | Grunty | Budynki i budowle | Urządzenia techniczne | Inne RAT | Razem |
---|---|---|---|---|---|
WARTOŚĆ KSIĘGOWA BRUTTO | |||||
NA DZIEŃ 1 STYCZNIA 2021 | 27 | 526 | 533 | 3 | 1.089 |
Pozostałe* | (1) | (456) | (525) | (2) | (984) |
NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2021 | 26 | 70 | 8 | 1 | 105 |
UMORZENIE ORAZ ODPISY AKTUALIZUJĄCE | |||||
NA DZIEŃ 1 STYCZNIA 2021 | 2 | 340 | 430 | 1 | 773 |
Amortyzacja i wartość netto likwidacji ujętych w kosztach rodzajowych | – | 2 | – | – | 2 |
Pozostałe* | 1 | (303) | (423) | (1) | (726) |
NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2021 | 3 | 39 | 7 | – | 49 |
WARTOŚĆ NETTO NA 31 GRUDNIA 2021 | 23 | 31 | 1 | 1 | 56 |